यह पृष्ठ जाँच लिया गया है।
१५३
अङ्गचालन – अङ्गनाप्रिय
|
वैद्यक —लगानेके लिये कुजप्रसारिणी- तैल कहा गया है ,। सेवनके लिये गूगल है । गुग्गुल देखो । शिरका दर्द, वात, उपदंश, स्नायुशूल, कमरका दर्द, गठिया प्रभृति शब्दों में श्रङ्गग्रहका पूरा-पूरा हाल देखना चाहिये । अङ्गचालन(सं० क्लौ ० ) हाथ-पैर चलाना । अजाकी
हरकत ।
अङ्गज(सं० पु० ) अङ्गात् जायते, अङ्ग-जन-ड । पञ्चभ्याम- जाती । पा ३।२।८।उप-सं । १ पुत्र, बेटा । २ रोग । ३ मद। ४ काम । (क्लो०) ५ लोम, रूयां । ६ शोणित,
लहू । (वी०) ७ अङ्गस उत्पन्न । अजासे पैदा ।
अङ्गजा (सं० स्त्री०) पुत्री, बेटी, कन्या ।
अङ्गजात —अङ्गज देखो ।
अङ्गजाता-अङ्गजा देखो ।
अङ्गज्वर(सं० पु०) अङ्गमधिकृत्य ज्वरः सुप्सुवेति समासः । यक्ष्मा, क्षयकास रोग ।
अङ्गण, अङ्गन(सं० क्लो० ) अगि ल्युट् । इदितो नुम् । अङ्ग्यते गम्यते इति अङ्गनं । पृषोदरादित्वात् णत्वमपि । १ चीतरा । २ उठान । ३ आंगन, अँगना । अङ्ग ल्युट् करणे । ४ जो वहन करे । यान, सवारी ।
अङ्गति (सं० पु० ) अगि गतौ अङ्गतीति कर्त्तरि अति । १ अग्निहोत्र । अङ्ग्यते गम्यते, कर्म्मणि अति । २ ब्रह्मा ।
३ अग्नि । ४ विष्णु । अङ्गति याति अनेन करणे अति । ५ वाहन,यान । (स्त्री॰) ङीप् अङ्गतो या अङ्गति । अङ्गवाण (सं० क्लो०) शरीरको ढांकने वाला वस्त्र । १ अंगरखा । २ कुरता । ३ कवच । अङ्गद (सं० क्लो०) अङ्ग-दैप् शोधने क । अङ्गं दायति शोधयति । १ केयूर । बाजूबन्द ।'अङ्गदः कपिभेदे ना केयूरे अङ्गना (सं० स्वौ०) कल्याणमङ्गमस्ति
तु नपुंसकम् । श्रङ्गदा याम्यदिग्दन्ति हस्तिन्यामपि योषिति ।' (मेदिनी) (पु०) २ कपिराज बालिके पुत्र । इनकी माताका नाम तारा था। रामचन्द्र ने जब बालिको मार डाला, तब सुग्रीव किष्किन्धाके राजा और अङ्गद युवराज हुए। पीछे जब रामचन्द्र सीताका उद्धार करने के लिये लङ्का गये ; तब अङ्गद भी उनके साथ थे, और लङ्कामें रामरावण युद्धके समय उन्होंने बड़ो वीरता दिखाई थौ । ३ लक्ष्मणके एक पुत्र । इनकी राजधानीका नाम अङ्गदीया था ।
३८ |
अङ्गद–४ एकजन कवि, जिन्होंने पद्यावली बनाई थी । ५ बम्बई प्रेसिडेन्सीके अन्तर्गत रेवाकण्ठका एक क्षुद्र राज्य । अक्षा' २३° ५५ ४० उ:, द्राघि ७२° १३ ३० पू० । इसका आयतन साढ़े तीन मील है। इस राज्यमें छः जन अधिपति हैं, जो बड़ो-देके गायकवाड़को वार्षिक कर देते हैं ।
अङ्गदनिर्यूह(सं० पु०)अङ्गदस्य केयूरस्य निर्यूह: शेखर इव। निर्-य-डु-वह-क निर्यूहः शेखरः । ६-तत् । बाजूबन्दका चूड़ा।
अङ्गदा (सं० स्त्री०)अङ्गदु-आप् ।
दक्षिणदिग्- हस्तोकी स्त्री ।
अङ्गदान (सं० पु० ) १ पीठ दिखाना । युद्ध से भागना । लड़ाईसे हटना । २ अङ्गसमर्पण । रति ।
अङ्गदौया(सं० स्त्री०) कारुपथ नामक देशको एक नगरो, जो लक्ष्मणके पुत्र अङ्गदको मिली थी ।
अङ्गद्दार (सं० क्लो०) शरीरके मुख, नासिका आदि दश छिद्र । जिसके मुंह, नाक वगैरह दश छेद ।
अङ्गद्विप (सं० पु० ) ब्रह्माण्डपुराणोक्त अनुद्दीपभेद । इसका वर्त्तमान नाम 'अङ्गम्' या 'अन्नम्' है।
{{Right|कम्बोज देखो । अङ्गधारी (सं० त्रि०) प्राणी । शरीर धारण करने वाला ।
अङ्गन (सं० क्लो०) अगि ल्युट् । इदितो नुम् । १ चीतरा । २ अजिर । ३ गमन । ४ आंगन । ५ उठान । ६ यान, सवारी।
'अङ्गनं प्राङ्गणे यानेऽप्यङ्गना तु नितम्बिनी ।' (हेमचन्द्र ) अङ्गना (सं० स्त्री ०) कल्याणयमङ्गमसि्त
अस्याः ।
लोमादिपामा दिपिच्छादिभ्यः शनेलचः । पा ५।२। १०० । अङ्गात् कल्याणे । (कात्या० वा०) १ सुन्दर अङ्गवाली स्त्री । सुश्री कामिनी । रूपवती बालिका । २ सार्वभौम नामक उत्तरदिग् earth स्त्री । ३ वृष, कर्कट, कन्या, वृश्चिक, मकर और मीन - यह छः राशि । अङ्गनाप्रिय (सं० पु० ) अङ्गनायाः प्रियः, ६ तत् । प्रीणा- तीति प्री-क प्रियः । १ अशोक वृक्ष । अशोक फूलके गुच्छेसे स्त्रियां अपने केशोंको सजाती थीं ; इससे यह स्त्रियोंका प्रिय वृक्ष कहा गया है । अथवा शारीरिक
|
